mbbahodir@gmail.com
91 780 44 66
  • Kirish
  • Ro`yxatdan o`tish
Суғориладиган ерларнинг мелиоратив ҳолатини яхшилаш
2019-04-18

Kursga yozilgan tinglovchilar soni : 8

Kirish qismi

Ўзбекистон ва Марказий Осиёдаги бошқа суверен давлатларнинг келгусидаги ижтимоий-иқтисодий ривожланишини чекловчи асосий муаммолардан бири бу Орол денгизи ҳавзасида суғоришнинг кенг тарқалган ривожланиши билан боғлиқ мелиоратив, сув ва экологик вазиятнинг кескин ёмонлашувидир.

Антропоген фаолиятни ривожлантириш деярли барча табиий жараёнларни кескин равишда бузди; Марказий Осиёнинг асосий дарё тизимлари доимий ва вақтинчалик сув оқимларининг режимини ўзгартирган, илгари табиат томонидан кўмилган катта миқдордаги туз тузилишига жалб қилинганлиги туфайли геокимёвий оқимларнинг кўпайиши; суғориладиган массивлар ва қўшни ҳудудлардаги микроиқлимни, тупроқни, биологик, гидрогеологик ва экологик жараёнларни ўзгартирди. Шу муносабат билан усуллар, қурилиш технологиялари, ривожланиш давомийлиги, ерни суғориш ва ерни яхшилаш тизимларининг техник даражадаги сезиларли фарқларига қарамасдан, кўп ҳолларда ерни яхшилаш фаолияти натижалари бир хил бўлган; деярли ҳамма жойда суғориладиган ерларнинг экологик ва мелиоратив ҳолатида кескин ёмонлашув, сув ресурсларидан оқилона фойдаланиш ва паст унумдорлик мавжуд.Атмосфера, тупроқ, ер ости ва ер усти сувларида юзага келадиган экологик вазиятнинг ёмонлашуви ва салбий ўзгариш миқдори табиий муҳитни муҳофаза қилиш ва табиий ресурслардан оқилона фойдаланишни тартибга солиш бўйича шошилинч чоралар қабул қилинишини талаб қилади. Ҳозирги шароитда Ўзбекистонда суғориладиган ерларнинг экологик ва миллий ҳудудий мақомини такомиллаштириш ва самарадорлигини ошириш энг муҳим миллий иқтисодий вазифалардан биридир.2018-2019 йиллар мобайнида суғориладиган ерларнинг мелиоратив ҳолатини яхшилаш бўйича Давлат дастури қуйидаги чораларни ўз ичига олади:- ирригация ва мелиоратив иншоотларни қуриш, реконструкция қилиш, таъмирлаш ва тиклаш бўйича лойиҳаларни амалга ошириш;- қишлоқ хўжалик экинлари учун томчилатиб суғориш тизимини ва бошқа сувни тежовчи суғориш технологияларини жорий этиш;- суғоришни ривожлантириш учун меъёрий-ҳуқуқий базани такомиллаштириш;- ерларнинг мелиоратив ҳолатини яхшилашга ихтисослашган қурилиш ташкилотларининг моддий-техник базасини мустаҳкамлаш;

- менеджерлар ва сув мутахассислари малакасини ошириш;

- сув ресурсларини мониторинг қилиш тизимини такомиллаштириш.

“Суғориладиган ерларнинг мелиоратив ҳолатини яхшилаш” тавсия этилган курси инсон ресурслари ва сув хўжалиги соҳасида амалга оширилаётган ер ва сув ислоҳотлари ўртасидаги мувозанатни йўқотишга қаратилган. Сув мутахассислари фикрини қайта йўналтириш барча даражаларда муҳим аҳамиятга эга, шунинг учун курс ўқувчиларнинг кенг доирасига йўналтирилган. Улар қуйидагилардир: сув хўжалиги бош бошқармасининг раҳбарлари ва сув хўжалиги ташкилотларининг етакчи мутахассислари, ирригация тизимлари хавза бошқармаси (ИТХБ), ирригация тизимлари бошқармаси, магистрал каналларни бошқариш, мелиоратив экспедициялар, СИУ раҳбарлари ва ходимлари, деҳқонлар, фермерлар.

Kurs haqida

Курс, асосий суғориш-дренаж тадбирларини амалга оширишда мутахассисларнинг назарий билимлари ва амалий кўникмаларини олиш, ернинг унумдорлигини ошириш, юқори ва барқарор рентабелликни таъминлаш ва ерларнинг мелиоратив ҳолатини атроф-муҳитга таъсирини ўрганиш мақсадида ҳудуднинг мелиоратив ҳолатини ва суғориш-дренаж тизимларининг ишини баҳолаш учун мўлжалланган.

Курснинг мақсади:

- дренаж ва суғориш тизимини такомиллаштириш, суғориш тизимларини ишлаш асосларини ўргатиш;

- гидротехник мелиорация, дренаж ёки ирригация учун объектларни танлашга эҳтиёжни оқлаш;

- ерларнинг мелиоратив ҳолати ва ерларини тиклашнинг турлари ва усулларини, сув ва ер ресурсларидан оқилона фойдаланишни ўрганиш;

- ерларнинг мелиоратив ҳолатини ва ерни тиклашнинг қишлоқ хўжалиги маҳсулотларини ишлаб чиқаришга таъсири бўйича билим, малака ва касбий малакаларни шакллантириш.

 

Курс фазифаси:

- қишлоқ хўжалигини қайта тиклашнинг асосий турларини ўрганиш, улардан замонавий қишлоқ хўжалигида фойдаланиш;- суғориладиган ерларнинг мелиоратив ҳолати деградациясининг сабабларини ўрганиш ва уларни барқарорлаштириш ва барқарорлигини таъминлаш бўйича чоралар ишлаб чиқиш;- суғориладиган ерларнинг мелиоратив ҳолатини баҳолаш мезонларини ўрганиш;- суғориладиган ерларнинг физик хусусиятларини ўрганиш;- суғориладиган ерларнинг шўрланиш даражасини ва турини аниқлаш;- суғориладиган ерларнинг иккиламчи шўрланиш даври, омиллари ва босқичларини ўрганиш;

- суғориладиган ерларнинг иккиламчи шўрланиш даври, омиллари ва босқичларини ўрганиш;

- суғориладиган ерларнинг суғориладиган сувлари сифатини физик ва кимёвий хусусиятларига таъсирини ўрганиш;

- суғориладиган ерларнинг сув ва туз режимларини башорат қилиш;

- тупроқнинг мелиоратив ҳолатига ва ер ости сувларининг ифлосланишига суғориш учун ишлатиладиган оқава сувларнинг таъсирини аниқлаш.

Kurs tarkibi

Курс онлайн режимда амалга оширилади, бу таҳсил олувчиларни таълим муҳитига туширишга имкон беради - дарсларни ўқиш/тинглаш, ўқитувчи билан маслаҳатлашиш ва тармоққа уланиши туфайли бошқа таҳсил олувчилар билан мулоқот қилиш.

Ушбу Интернет технологияси орқали таҳсил олувчиларга қуйидаги ижобий фазилатлари мавжуд:

- шахсий ўрганиш тезлиги - сиз ўзингизнинг суръатингиз билан материалларни ўрганишингиз мумкин;

- мослашувчан жадвал - кундуз ёки кечанинг исталган вақтида материаллар мавжуд бўлиб, у юқори иш ва вақт фарқи масалаларини ҳал қилади;

- мобиллик - ўқув давомида ўқитувчидан самарали қайта жавоб олиш мумкин. 

Курс таркиби

- маъруза матни;
- маърузалар тақдимоти;
- ҳар бир модул бўйича адабиётлар рўйхати;
- амалий машғулотлар;
- ўзини ўзи бошқариш учун саволлар;
- мустақил ўқиш учун топшириқлар;
- тест саволлари ва вазифалари.

Axborot manbaalari

Маъруза ва амалий машғулотларни тайёрлашда маҳаллий ва хорижий муаллифларнинг дарсликлари, ўқув қўлланмалари ва мақолалар қўлланилди. Минтақанинг ўзига хос хусусиятларини ва маҳаллий шароитларни ҳисобга олган ҳолда ривожланган хорижий тажриба ишлаб чиқилди ва мослаштирилди.Оммавий ахборот материалларининг манбалари (тақдимотлар, видеолар) интернетдан ва курс муаллифининг шахсий видео фото архивидан олинган.

Tahsil oluvchilarga talablar

Ушбу курсни ўрганиш учун таҳсил олувчи қуйидагиларни бажариши керак:
- гидрология, гидрометрия, суғориш, зах қочириш асослари, тупроқнинг сув туз режимини бошқариш,
- компютерда ва Интернетда ишлашга қодир бўлган малакаларга эга бўлиш.

Курсни ўрганиш натижасида тингловчи қуйидаги ижтимоий-шахсий ва касбий малакаларни мустаҳкамлаши ва ривожлантириши керак:
- мелиорация тизимларини модернизация қилиш ва реконструкция қилиш соҳасида янги ғоялар ишлаб чиқиш;
- қишлоқ жойларини муҳандислик ва мелиорация қилиш соҳасида дизайн муаммоларини ҳал этишда фанлар ёндашувига эга бўлиш;
- мелиоратив тизимлар ва тузилмаларнинг мақбул параметрларини танлашда мустақил қарор қабул қилиш.

Kurs dasturi

Onlayn kurs quyidagilardan iborat


1-MODUL Суғориладиган ерларда мелиорацияни бошқаришнинг жорий тизими

1.1 Қишлоқ хўжалигида сув ва сувдан фойдаланиш тўғрисидаги қонун ҳужжатлари

1.2 Мустақиллик йилларида Ўзбекистонда мелиорацияни ривожланишининг қонуний ва хуқуқий асослари

2-MODUL Суғориладиган ерларнинг шўрланишини олдини олиш ва қарши кураш

2.1 Суғориладиган ерларнинг шўрланиш сабаблари

2.2 Бирламчи ва иккиламчи шўрланиш

2.3 Тупроқдаги тузларнинг таркиби. Ерларнинг шўрланиш тури ва даражаси

2.4 Ўзбекистонда суғориладиган ерларнинг мелиоратив ҳолати

3-MODUL Сув мувозанат тенгламалари

3.1 Умумий ва хусусий сув мувозанат тенгламалари. Мувозанат давр ва мувозанат майдони

4-MODUL Суғориладиган ерларни мелиоратив ҳолатини талқин қилиш

4.1 Ерларнинг мелиоратив кадастри

4.2 Сизот сувлари режими

5-MODUL Ерларнинг шўрланишига қарши мелиоратив тадбирлар

5.1 Ерларнинг шўрланишига қарши сув хўжалик, агромелиоратив, биологик ва гидротехник тадбирлар

5.2 Шўрланган ерларни шўрини ювиш

5.3 Экинларнинг туз таъсирига чидамлилиги

6-MODUL Суғориш майдонларидаги зовурлар

6.1 Зовур турлари

6.2 Зовур турини асослаш

6.3 Гидротехник зовур тизимининг таркиби

6.4 Зовур модули

6.5 Суғориладиган ерларда коллектор-дренаж сувларидан фойдаланиш

7-MODUL Харита тайёрлашга, бахолашга ва ерларни мелиоратив холатини режалаштиришга ГАТ ни жорий қилиш

7.1 ГАТ нинг асосий ускуналари хақида тушунча (файлларшакллар: точка, линия, кўпбурчак).

7.2 GPS ва Google Earthдан шаклли файлларни (мелиорация объектларининг жойлашуви) ташкил қилишда фойдаланинг.

7.3 Атрибутларни жадваллрга киритиш (жадвалларни бирлаштириш, кўриб чиқиш ва б.)

7.4 Интерполяция ва экстраполяция услублари (Тупроқларнинг шўрланиш харитаси, GWT ва GWS, ер кадастрида 4 – харитани яратиш).

7.5 Суғориладиган ерлардан фойдаланишини режалаштириш.

8-MODUL Ўлчаш учун ишлатиладиган ускуналар

8.1 Қудуқ сатх ўлчагичлар

8.2 «ИКС-Экспресс Т» ва «Прогресс 1Т» кондуктометрлари

O`qitish natijalari

Курс охирида таҳсил олувчи қуйидагиларни бажариши керак:- мелиорация фаолиятини режалаштириш, амалга ошириш ва амалга оширишнинг зарурлигини оқлаш учун табиий шароитларни баҳолаш;
- ерларни такомиллаштириш ва тиклаш, тупроқни салбий жараёнлардан муҳофаза қилиш бўйича ишчи лойиҳаларни тузиш;
- режалаштирилган ҳосил бўйича майдонни ташкил қилиш учун турли вариантларнинг самарадорлигини таҳлил қилиш ва баҳолаш;
- ерларнинг мелиоратив ҳолатини танлашни оқлаш;
- иқтисодий самарадорлигини ҳисобга олган ҳолда мелиоратив тадбирлар комплексини асослаш ва қўллаш;
- ер мелиорацияси ва мелиорация соҳасида назарий ва амалий профессионал масалаларни ечиш учун олинган асосий билимларни қўллаши;
- тизимга эга бўлиш ва қиёсий таҳлил қилиш;
- ерларнинг мелиоратив ҳолатини яхшилаш ва ерларнинг мелиоратив ҳолатини яхшилаш бўйича ишларни лойиҳалаштириш учун техник шарт-шароитларни ишлаб чиқиш;
- глобал ахборот ресурсларидан фойдаланиш;
- ерларнинг мелиоратив ҳолатини яхшилаш учун инфратузилма объектларини ташкил қилиш бўйича лойиҳаларни ишлаб чиқиш;
- қишлоқ хўжалиги ва ерларнинг мелиоратив ҳолатини яхшилаш, ерни тиклаш ва муҳофаза қилиш соҳасидаги маҳаллий ва хорижий тадқиқотларни ривожлантириш ва такомиллаштиришнинг тузилмаси ва йўналишларини мунтазам тушуниш;
- ГАТ технологиялари ва охирги ўлчов воситаларидан фойдаланган ҳолда ерларнинг мелиоратив ҳолатини кузатиш.

Kursni o`zlashtirgandan keyin tinglovchilar

Курс якунида таҳсил олувчи қуйидагиларни билиши керак:
- ер усти ва ер ости сувлари шаклланиши ва ҳаракатланиши ва ҳудуднинг сув баланси миқдорининг хусусиятлари;
- ерларнинг мелиоратив ҳолатини ва мелиорация қилишнинг мавжуд ва истиқболли турлари ва усулларини;
- мелиоратив тизимлари ва гидротехник иншоотлар, сунъий сув ҳавзалари, қишлоқ сув таъминоти ва канализация тизимларини лойиҳалаш учун асосий стандартлари;
- сув режими ва тупроқ ҳосилдорлиги, сув-физик, агрокимёвий хусусиятларини ўзгартириш ҳудудини ташкил қилиш соҳаларда табиий шароитларига мелиоратив тадбирлар таъсири;
- ерларнинг мелиоратив ҳолатини режалаштиришни асослари, шарт-шароит ва дизайн методологияси; қурилган ва реконструкция қилинган мелиорация тизимларини назорат қилиш, олиш ва улардан фойдаланиш усуллари;
- экологик талабларни ва ресурсларни тежашни ҳисобга олган ҳолда, ерларнинг мелиоратив ҳолатини яхшилашнинг техник-иқтисодий кўрсаткичлари ва ерни тиклаш ва уларни такомиллаштириш йўллари.
- мамлакатнинг турли тупроқ-иқлим зоналарида ернинг мелиоратив ҳолатини ва унинг хусусиятларини ўрганишнинг турлари ва усуллари;
- тупроқ эрозияси билан курашиш ва қишлоқ хўжалигида ерларнинг мелиоратив ҳолатини бартараф этишнинг олдини олиш бўйича чора-тадбирлар;
- гидротехник тадбирлар тизими;
- дренаж ва суғориш тизимларининг ишлаш усули ва услуби;
- ернинг мелиоратив ҳолатини экологик ҳолатга таъсири.

Mualliflar

Бегматов Илхом Абдураимович

Тошкент ирригация ва қишлоқ хўжалигини механизациялаш муҳандислари институти, “Ирригация ва мелиорация” кафедраси профессори, техника фанлари номзоди.

Bu tizim masofadan ta`lim olish imkonini beradi.
Ijtimoiy tarmoqlar

© Barcha huquqlar himoyalangan 2018 - 2019
Loyiha yaratuvchisi : MBBLine GROUP